پرچم ملی آذربایجان جنوبی

ترک ها به عنوان اکثریت جمعیت ساکن در آذربایجان جنوبی در مرحله ی خودآگاهی ملی می باشند. عواملی همچون سرزمین مشترک، زبان مشترک، فرهنگ مشترک، گذشته مشترک، شرایط سیاسی موجود کنونی و تبعیض از طرف حاکمیت مرکزی دست به دست هم داده اند تا شاهد به وجود آمدن شعور ملی در بین ساکنین ترک آذربایجان جنوبی باشیم. از همین رو سالیان زیادی است که یک جنبش اجتماعی-سیاسی با هدف کسب هویت سیاسی-ملی و حق تعیین سرنوشت در جریان است.

یک گروه اتنیکی که در گذشته موفق به ایجاد دولت ملی خویش گشته و هم اکنون نیز به مبارزه ای سیاسی اجتماعی جهت تشکیل دولت ملی خود دست زده است، در واقع  به عنوان یک ملت خود را به اثبات رسانده و باید  از حقوق ملی خود بر خوردار  باشد. جریان سیاسی یک ملت که در صدد ایجاد دولت ملی برای خود می باشد، بایستی با توجه به شرایط موجود سعی در ایجاد و بالا بردن شعور ملی در ملت مذکور نموده و به بسیج عموم مردم و ایجاد اتحاد در چارچوب اصل هایی که معتقد به آنهاست، بپردازد. همچنین می بایست مطالبات ملت مذکور را به گوش نظام حاکم و افکار عمومی جهانیان برساند. در این میان حرکت ملی که دارای اهدافی سیاسی است، می بایست سمبولهای سیاسی خود را داشته و از آنها به نحو احسن استفاده نماید.

در چنین شرایطی با ارزش ترین سمبول ملی- سیاسی برای یک ملت پرچم ملی آن می باشد. پرچم ملی تمثیل گر هستی یک ملت و مطالبات آن ملت از جمله کسب حقوق ملی بالاخص حق تعیین سرنوشت خویش و نماد ایدئولوژی ملی است. پرچم ملی نماد عصیان ملت تحت استمعار است. پرچم ملی سمبل نوزایش ملتی است که یا آسیمیله شده و یا در حال آسیمیلاسیون به سر می برد. پرچم ملی، آرمانهای ملی ملتی را که برای برقراری حاکمت ملی خود به پا خواسته است؛ در بطن خود حمل می کند. پرچم ملی تداعی گر معانی مقدس و منبع هیجانی برای پروش احساسات عمیق می باشد. پرچمی که در چنین شرایط زمانی به میدان می آید به سمبل شرف ، غرور، مقاومت و پایداری در مبارزه تبدیل می شود.

ترک های آذربایجان جنوبی در حال مبارزه برای برای تشکیل ملت و حاکمیت ملی می باشند. این مبارزه  به پا خاستن ملتی است که تحت سلطه سیاست های آسیمیلاسیون قرار دارد، مبارزه به حق یک ملت جهت کسب حق تعیین سرنوشت خویش. طی صد سال گذشته 4 مورد جنبش انقلابی در آذربایجان جنوبی بر علیه ظلم و استبداد به وقوع پیوسته است. همچنین در سال 1324 حکومت ملی نیز تاسیس گردیده و لیکن طی برپایی حکومت ملی نیز پرچم رسمی برای آذربایجان جنوبی به وجود نیامد.

با توجه به اینکه ملت یک پدیده مدرن می باشد، حکومت هایی را در گذشته توسط ترکان بوجود آمده اند نمی توان دولت ملی نامید. لذا پرچم های دولت های تاریخی مذکور نیز نمی تواند به عنوان پرچم ملی آذربایجان جنوبی مطرح شود و به همین خاطر شمار زیادی از فعالین حرکت ملی دوره ای طولانی به پرچم آذربایجان شمالی همچون پرچم ملی می نگریستند. اما حرکت ملی با رشد و تکامل روزافزون و به خاطر کسب جایگاه درخور و شایسته در معادلات سیاسی و همچنین درک ضرورت مبارزه حقوقی-سیاسی، موضع گذشته خود در خصوص پرچم را غیرممکن و غیرکاربردی می یابد.

با درک این ضرورت، تشکیلات جنبش بیداری ملی آذربایجان جنوبی (گاموح) که در آن زمان تشکیلات سیاسی پیشگام حرکت ملی محسوب می شد یک پرچم ملی مشخص برای آذربایجان جنوبی پیشنهاد می کند. این پرچم با فداکاری اعضای همین تشکیلات و نیز سایر فعالین حرکت ملی، در همایش قلعه بابک  به زیبایی به اهتزاز درمی آید. این انسانهای فداکار با سینه های آخته در برابر اعمال فشار نیروهای امنیتی ایستادگی کردند و چنان تصویر زیبایی آفریدندکه حتی بسیاری از عزیزانی که مدعی بودند:"هنوز زمان پرچم فرا نرسیده است" نیز به تشویق این عمل پرداختند. از آن پس نهادهای امنیتی حاکم که تا آن زمان درصدد مصادره به مطلوب این گردهمایی بودند، مجبور به اعمال زور برای جلوگیری از برگزاری آن شدند. اهتزاز این پرچم در قلعه بابک نشان از ماهیت ملی-سیاسی حرکت ملی داشت.

این پرچم مورد تایید اشخاص زیادی قرار گرفت و بسیاری از کسانی که این پرچم را در این مراسم برافراشته بودند، شناسایی و طی مراسم سال بعد دستگیر شدند و لیکن این دستگیریها و نیز دستگیریهای سالهای بعد از آن برای نظام حاکم نتیجه دلخواهش را در پی نداشت. آن دسته از فعالین ملی که پرچم به اهتزاز درآمده  در همایش قلعه بابک را به عنوان سمبلی از آرمانهای ملی آذربایجان "پرچم ملی آذربایجان جنوبی" قبول کردند؛ آن را در بسیاری از شهرهای آذربایجان جنوبی به اهتزاز درآورند. البته کسانی نیز از فعالین ملی، مخالف این پرچم بودند. آنان می گفتند:"پرچم آذربایجان واحد است و این پرچم باعث دوپاره شدن آذربایجان می شود". برخی نیز عنوان می کردند این پرچم به صورت غیردموکراتیک انتخاب شده است؛ اما همین دوستان پس از مدتی به ضرورت وجود پرچم پی برده و به فکر پرچم برای آذربایجان جنوبی افتادند.

این پرچم که در همایش قلعه بابک برافراشته شد، سمبل سیاسی حرکت ملی آذربایجان است. این پرچم هویت و هستی ملی ما را به نمایش می گذارد؛ نخستین پرچم ارائه شده در راستای تشکیل دولت ملی- البته در آذربایجان جنوبی- است و نمایان گر آرمانهای ملی به روز آذربایجان جنوبی می باشد. از همین رو این پرچم، برای ما پرچم ملی است و ما به عنوان یئنی گاموح ، به این پرچم باور داریم. این پرچم برای ما یکی از با ارزش ترین داشته هاست.

رنگ، طرح و علائم تشکیل دهنده پرچم ملی آذربایجان جنوبی هرکدام معنای خاصی را دربردارد. 4 رنگ موجود (آبی، قرمز، سبز و سفید) و ماه و ستاره ای که وسط قسمت قرمز رنگ پرچم جای گرفته است، مشابه پرچم اولین جمهوری تاسیس شده در آذربایجان شمالی است. ماه و ستاره بطور کامل مشابه ماه و ستاره موجود در پرچم جمهوری آذربایجان است. اما دراین پرچم رنگ قرمز بیشتر از رنگهای آبی و سبز می باشد. همچنین از نظر شکل، رنگ قرمز در پرچم آذربایجان جنوبی مانند پرچم آذربایجان شمالی بصورت موازی با بخشهای سبز و آبی نبوده، بلکه با قطع این دو بخش به شکل پیکان(تیر) ظاهر می شود.

علیرغم این تفاوت ها پرچم آذربایجان جنوبی کاملا الهام گرفته از پرچم آذربایجان شمالی است. از این رو آرمانهای بنیادی که این پرچم نمایانگر آن است، شباهت بسیار زیادی با آذربایجان شمالی دارد. تنها به دلیل تفاوت در دوران و موقعیت ما، اندک تغییراتی در این آرمانهای در مبارزه ملی ایجاد شده است. پرچم ملی در زمانی که ملتی به دنبال تشکیل دولت ملی خود می باشد، بایستی نمایانگر اهداف، ایده آل ها و ارزش های بنیادین ملت مذکور باشد. چه بسا امروزه ایده ال­های آذربایجان شمالی متفاوت از سال 1918 باشد. اما همانگونه که رهبر ملی آذربایجان محمد امین رسول زاده نیز گفته است:" پرچمی که یک بار افراشته شد؛ دیگر فرو نمی افتد". اگر پرچمی با تغییر دوران و نظام های حاکم تغییر نکند، میشود گفت ان پرچم، پرچم ملی است و مقدس می باشد.

 سمبول ها هم در میان ملل متفاوت  معانی متفاوتی دارد و هم در بین یک ملت نیز در نتیجه گذشت زمان معانی متفاوتی می توانند داشته باشند. چنین مواردی با توجه به تاریخ و باورهای موجود در مدنیت های مختلف و سمبل هایشان امری عادی است.

در مورد پرچم ما نیز به همین منوال است. با اینکه به طور کلی رنگ های موجود در پرچم مشابه پرچم جمهوری آذربایجان(شمالی)می باشند، اما با در نظر گرفتن خصوصیات و ویژگی های دوران کنونی می توان تعابیر و تفاسیر جدید از این رنگ ها ارائه داد. پیشگامان حرکت ملی آذربایجان، به هنگام ارائه پیشنهاد پرچم ملی برای آذربایجان جنوبی، این مسئله را مدنظر داشتند. به همین خاطر در فرم اصلی پرچم که مبتنی بر سه اصل اساسی مساوات است، تغییراتی متناسب با شرایط روز ایجاد شد. اگرچه حرکت ملی آذربایجان سعی در شناسایی خود به عنوان یک حرکت مستقل دارد و ضرورت وجود یک پرچم جدید -برای آذربایجان جنوبی- را از نقطه نظر حقوقی درک می کند اما این باعث نمی شود که چشم بر حقایق تاریخی ببندیم و منکر هویت ملی خود و وابستگی های ملی-تاریخی امان با آذربایجان شمالی باشیم. در کنار این مسئله با در نظر گرفتن اهداف و آرزوهای دراز مدت، نمی توان شرایط سیاسی – حقوقی واقعی امروزه را از نظر دور داشت. از این رو پس از نگاهی گذرا به تاریخ پرچم آذربایجان شمالی و توضیح در خصوص رنگ ها و علایم تشکیل دهنده آن، توضیح در رابطه با پرچم آذربایجان جنوبی را ارائه می دهیم.

در پرچم آذربایجان شمالی رنگ آبی نمایانگر ترک گرایی، رنگ قرمز بر تجدد(مدرنیسم) تاکیددارد و بالاخره رنگ سبز نیز نشانی از هویت اسلامی است. اما این پرچم اولین پرچم برافراشته در آذربایجان شمالی نیست و از آن مهم تر، اولویت اصول سه گانه ای که پرچم تداعی کننده آن است، متفاوت از از اولویت اصولی است که در پرچمی که برای بار اول برافراشته شد، وجود داشت.این اصول سه گانه برای اولین بار از جانب متفکر بزرگ دنیای تورک علی  بی حسین زاده، مطرح شد. پس از اینکه وی این ایده خود را طی یک مقاله در نشریه  فیوضات چاپ باکو در سال 1907 به صورت"با احساسات تورک، اعتقاد اسلامی، تفکر اروپایی" مطرح کرد، متفکر بزرگ ضیا گؤک آلپ با الهام از این نوشته چنین گفت: "با خون تورک، با ایمان به اسلام، با مدنیت اروپایی". در سال 1915 رهبر بزرگ محمد امین رسول زاده این اصول سه گانه را در نشریه "آچیق سؤز" طی سرمقاله ای با عنوان "راهی که در پیش می گیریم" با اندکی تغییر بیان می کند.

در این مقاله وی با درک مختصات و نیازهای زمانه و ضرورت های موجود برای رهایی و آزادی ملت، تجدد را پیش از هویت اسلامی قرار می دهد و این تفکر را به صورت "تورک گرایی، مدرنیسم و اسلام گرایی" در می آورد. رسول زاده برای حفظ موجودیت ملی و توسعه این سه ایده آل را مطرح می کند. شایان ذکر است در این دوران دو عنصر اساسی هویتی در آذربایجان شمالی یعنی هویت اتنیکی(تورکی) و هویت اسلامی از طرف امپراطوری تزار روسی در خطر بود. روشنفکران ملی پیشرو حراست از این دو عنصر را جهت پاسداشت هستی و حیات ملی ضرروی می دیدند و همچنین پیشرفت ملت را در عبور از سنت های گذشته و روی آوردن به مدرنیزم اروپایی می دیدند. این ایده آل ها در 28 ماه می سال 1918 به هنگام تشکیل جمهوری خلق آذربایجان در پرچم آن نیز تجلی یافت. اما در این مرحله یک سری حوادث تاریخی به وقوع پیوست.

پس از برقراری جمهوری خلق آذربایجان، دولت در تاریخ 21 ژوئن همان سال درباره پرچم به عنوان نماد اصلی این جمهوری تازه تاسیس تصمیم گرفت. براساس تصمیم دولت، در این دوره پرچم آذربایجان شمالی مشابه پرچم ترکیه عثمانی طراحی شد. این پرچم شامل (هلال) ماه و ستاره در زمینه قرمز رنگ بود. تنها تفاوت دو پرچم در تعداد پرگان ستاره روبروی ماه بود. در پرچم عثمانی این ستاره پنج پر و در پرچم آذربایجان شمالی هشت پر بود. "الحاقیان" که از اطرافیان فرمانده ارتش اسلام در قفقاز-نوری پاشا- بودند به گنجه آمده بودند و با شعار: "ما دولت مستقل نمی خواهیم،خواهان پیوستن به ترکیه هستیم" به تبلیغات جدی پرداخته بودند. حتی در آن دوران به تاکید نوری پاشا فعالیت شورای ملی متوقف شد و اولین کابینه دولت که در تفلیس ایجاد شده بود، منحل و با درخواست نوری پاشا دومین کابینه حکومت در گنجه شروع به کار کرد. پرچم قرمز رنگ نیز در این دوران بحرانی و چهار روز پس از تشکیل کابینه دوم دولت به وجود آمد.

در آن دوران برخی به بهانه  شباهت این پرچم با پرچم امپراطوری عثمانی طی سالهای 1973-1844 که  یک پرچم با زمینه قرمز و ماه و ستاره هشت پر سفید رنگ بود، مدعی شدند که آذربایجان قسمتی از عثمانی است. از آن جمله بر اساس قرارداد مدروس (30 اکتبر 1918) ژنرال و. تومسون فرمانده ارتش دولت انگلیس به عنوان یکی از دول متفق که صلاحیت قیومت بر خاک اراضی آذربایجان را بدست آورده بود، در اولین سخنرانی های خود حکومت آذربایجان را دولتی معرفی کرد  که حاصل سیاست الحاقی ترکیه است. ژنرال تومسون هنگامی که در انزلی بود با بیان اینکه  :"من دولتی که با فتنه ی ترکیه به وجود آمده باشد را به رسمیت نمی شناسم."؛ استقلال آذربایجان را به زیر سوال برد. جهت جلوگیری از چنین بهانه هایی و نیز به رسمیت شناساندن حکومت ملی آذربایجان، شورای وزرائ جمهوری آذربایجان در 9 نوامبر سال 1918 پرچم جدیدی را شامل رنگهای آبی، قرمز، سبز به صورت افقی و موازی هم با ماه و ستاره ای هشت پر در قسمت قرمز رنگ آن به تصویب رساندند. درست در این روز پرچم جدید جمهوری، در شهر باکو بر سر در ساختمان شورای وزرائ جهوری آذربایجان آویخته شد.

ترتیب قرار گرفتن رنگ های پرچم و تصویر آن برگرفته از مقاله محمد امین رسول زاده منتشر در مجله "آچیق سؤز" بود. یعنی رنگ آبی بیانگر تورک گرایی، قرمز بیانگر تجدد و سبز بیانگر هویت اسلامی است. ایدئولوژیست بزرگ حرکت رهایی ملی آذربایجان محمد امین رسول زاده در مجمع پارلمان آذربایجان در سال 1918 گفت: "سه رنگ پرچم برافراشته ما نشانی از مدنیت ملی تورک، تمدن اسلامی و اصول دموکراتیک اروپاست."

از میان تفاسیر متعدد که متخصصین از هلال ماه ارائه کرده اند می توان به این موارد اشاره کرد: رمز آزادی، سمبل اسلام، تصویر کلمه ی هلال کی با کلمه ی الله در حروف ابجد برابری میکند، رمز ملل ترک و ...با توجه به واقعیات تاریخی موجود نشان هلال پنج هزار سال قبل از جانب سومریهایی که از آسیای میانه بهآسیای صغیر مهاجرت نموده بودند همچنین از طرف تورکهای قدیم مورد استفاده قرار گرفته است. تا قبل از امپراطوری عثمانی این نشان از جانب خلفای اسلام مورد استفاده قرار نگرفته بود. تنها در دوران جنگ های صلیبی بود که به علت استفاده عثمانی ها از این نشان در برابر مسیحیان، همچون رمز اتحاد مسلمانان شناخته شد. بعدها نیز سایر ممالک اسلامی با گرفتن این نشان از عثمانی ها، شکل هلال را مورد استفاده قرار دادند. ستاره بیش از سه هزار سال پیش از جانب دولت های ملل تورک شرق به عنوان سمبل مورد استفاده قرار می گرفت. علی الخصوص ستاره هشت پر تمثیل کننده خورشید و مورد احترام همگان بود. درباره ستاره هشت پر، متخصصین نظرات متفاوتی داده اند. برخی آن را رمز هویت تورکی، رمز عدالت، نشانگر هشت در بهشت و نماد 8 اصل حکومت ترکان (4 اصل اصلی و 4 اصل فرعی)، نشاندهنده 8 اصل جمهوری خلق محمد امین رسول زاده، نشان هویت شیعی و و نماد شانس و موفقیت را نیز دانسته اند. آمدن ماه و ستاره در کنار هم نیز در اساطیر ما نشانی از خوشبختی است.

در سال 1920 پس از اشغال آذربایجان، شخصیت های آذربایجانی به رهبری محمدامین رسول زاده پس از مهاجرت به نگهداری و حفاظت از این میراث ارزشمند در خاک ترکیه و دیگر کشورهای اروپایی پرداختند. از سال 1988 با شروع جنبش ملی آذربایجان مجددا پرچم سه رنگ آذربایجان در میادین به اهتزاز درآمد. در سال 1990 این پرچم بار دیگر موقعیت حقوقی پیدا کرد، در 17 ماه نوامبر همان سال بنابه تصویب مجلس عالی جمهوری خودمختار نخجوان این پرچم به عنوان پرچم رسمی دولت مورد تایید قرار گرفت. پس از آن، در 5 نوامبر سال 1991 شورای عالی جمهوری آذربایجان با وساطت مجلس عالی جمهوری خودمختار نخجوان پرچمی که در سال 1981 برافراشته شده بود را به عنوان پرچم رسمی دولت آذربایجان به تصویب رسانید.

همانگونه که ذکر شد پرچم آذربایجان جنوبی برگرفته از پرچم آذربایجان شمالی است. اگرچه در رابطه با سه رنگ موجود در پرچم آذربایجان شمالی – آبی، قرمز، سبز- توضیحات رسمی ای ارائه گردیده است، ولیکن در خصوص رنگ سفید و ماه و ستاره هشت پرسفید رنگ توضیحات رسمی وجود ندارد. در این خصوص نه در سال 1918 و نه در سال 1991 پس از استقلال هیچ توضیح رسمی ارائه نگردیده است. به طور کلی در خصوص ماه و ستاره هشت پر نظرات کارشناسان نیز همخوانی ندارد.

عوامل موجود در انتخاب رنگ برای پرچم آذربایجان جنوبی و مفاهیم در نظر گرفته شده برای آن عبارت اند از:  

1-اعتقادات بنیادین حرکت ملی  و ایده آلهای مبارزه کنونی.

2-معانی موجود در رنگ های پرچم آذربایجان شمالی و مقایسه انها با ایده آل های کنونی.

3-انتقال ایده ال های کنونی خود به رنگ ها و علائم موجود در پرچم آذربایجان شمالی، تا حد ممکن.

4-در نظر گرفتن فرهنگ ملی و دیدگاه دیگر فرهنگ ها به سمبل های موجود در پرچم آذربایجان شمالی. 

5-متفاوت نمودن پرچم آذربایجان جنوبی از آذربایجان شمالی همراه با حفظ رنگ ها و علائم

6-در خصوص ماه و ستاره و رنگ سفید تفاسیری که ایدئولوژیست های ملی و تشکیلات های ملی گذشته ارائه داده اند، می توان تفاسیری را که متناسب با ارزش های مبارزه ملی است، انتخاب کرد. به طوری که پرچم ملی کلیه ارزشها و اعتقادات اساسی مبارزه ملی را در برگیرد و به معنای واقعی کلمه تمثیل گر مبارزه ملی مان باشد.

 

رنگ ها و علائم موجود در پرچم:

رنگ آبی: نشان دهنده هویت ملی، ترک بودن و سمبل ناسیونالیسم رهایی بخش است.

رنگ قرمز: نماد تفکر مدرن و تجدد است. تفکر مدرن یعنی اعتقاد و عمل به تمام اصول مدرنیسم.

رنگ سبز: نشان دهنده آزادی عقیده می باشد.

رنگ سفید: سمبل صلح می باشد.

هلال ماه: هلال ماه نشانگر اعتقاد به آزادی است که از اصول مقدس ما به حساب می آید.

ستاره هشت پر: نشان دهنده برابری و حکومت مبتنی بر  عدالت می باشد.

آمدن ماه و ستاره در کنار هم: به عنوان رمز سعادت در پرچم قرار گرفته و نشانگر اعتقاد به سعادت ملی است.

مثلثی شکل بودن رنگهای آبی و سبز: به معنای مبارزه بوده و نیز نشانگر اهمیت معاصر بودن و لزوم آن می باشد.

سون

 کلیه حقوق مادی و معنوی این وب سایت متعلق به  تشکیلات "یئنی گاموح" (جنبش نو بیداری ملی آذربایجان جنوبی) می باشد.

 

 

سایت http://yenigamoh.com ارگان رسمی تشکیلات "یئنی گاموح" (جنبش نو بیداری ملی آذربایجان جنوبی) می باشد. نشر مطالب این سایت با ذکر منبع بلامانع است.

جهت ارتباط سریع با ما، می توانید با آدرس زیر تماس بگیرید. info@yenigamoh.com